Zwarte els (Alnus glutinosa). AnRo0002, CC0. Bron op Wikimedia Commons

Betulaceae

Zwarte els

Alnus glutinosa

De zwarte els verdraagt natte voeten en wortelt ook waar andere bomen uitvallen. De wortels werken samen met bacteriën die stikstof binden. De proppen blijven lang aan de boom en zijn een goed winterkenmerk.

Loofbomen Nederlandse boomsoorten

Vergelijking (0/3)

Kenmerken

Familie: Betulaceae
Hoogte: 15–25 m
Groeiwijze: Vaak meerstammig
Standplaats: Volle zon, Halfschaduw
Grond: Veen, Klei
Water: Hoog
Bloeit: februari en maart
Bloemkleur: Geel, Rood
Blad: Rond, Gezaagd, Groen
Vrucht: Kegel
Schors: Gegroefd
Winterhardheid: Winterhard.
In Nederland: Inheems of lang ingeburgerd

Oorsprong

Europa. In Nederland langs sloten, in broekbossen en op natte plekken.

Voor actuele waarnemingen in Nederland: Verspreidingsatlas en FLORON.

Uiterlijk

Rond tot omgekeerd eirond blad met een ingekeept topje. De schors is donker en gegroefd. Mannelijke katjes zijn lang; de vrouwelijke worden houtige proppen.

Bladeren

Het blad is rond, de rand is gezaagd en de kleur neigt naar groen. Gebruik dat in de herkenning op blad.

Bloei en vruchten

Bloeit: februari en maart. Vrucht: kegel. Schors: gegroefd.

Verzorging

Water geven

Niet droogzetten. Een els op een zandige rotstuin is de verkeerde soort.

Lichtbehoefte

Zon tot lichte schaduw.

Temperatuur

Winterhard. Bloeit al laat in de winter.

Voeding

Niet. De boom bindt zelf stikstof.

Grond

Nat tot vochtig.

Snoeien

Kan als hakhout worden teruggezet, een oud gebruik langs sloten. Doe dat niet bij een boom die al een zware stam heeft zonder reden.

Onderhoud

Houd de oever vrij genoeg om te kunnen maaien. Elzenhorsten langs sloten horen bij het landschap en bij het schouwbeleid van het waterschap.

Lees ook over standplaats, grondsoort en water geven.

Giftigheid

Niet bekend als ernstig giftig. Het stuifmeel is allergeen.

Bij een vermoedelijke vergiftiging bij mensen: Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum, 030-274 8888. Bij huisdieren de dierenarts. vergiftigingen.info

Veelvoorkomende problemen

Elzenphytophthora

Een wortelziekte die bomen langs water kan doden. Bruin vocht op de stamvoet is een signaal. Er is geen eenvoudige bestrijding in een tuin.

Hooikoorts in februari

De katjes openen vroeg. Wie daar gevoelig voor is, plant geen els naast de voordeur.

Veelgestelde vragen

Waarom staan elzen in het water?

De wortels verdragen zuurstofarme bodem beter dan die van eik of beuk. Zuurstof komt deels via de stamvoet en de bodemstructuur. Een els verdrinkt niet in een slootkant, een beuk wel.

Zijn de proppen kegels?

Ze lijken erop, maar de els is een loofboom. De proppen zijn verhoute vrouwelijke bloeiwijzen. Echte kegels horen bij naaldbomen, zoals de grove den.

Is de zwarte els inheems?

Ja. Hij hoort bij natte landschappen. De grauwe els wordt meer aangeplant op drogere taluds en is een andere soort.

Gerelateerde soorten

Acer pseudoplatanus

Gewone esdoorn

De gewone esdoorn zaait zich overal uit waar de bodem voedselrijk is. De kroon wordt groot, de wortels zoeken ver. In natuurlijke bossen op arme grond wordt hij soms bestreden omdat hij andere soorten verdringt. In de stad is hij een sterke laanboom.

Volle zon, Halfschaduw · april en mei

Foto: AnRo0002, CC0

Betula pendula

Ruwe berk

De ruwe berk is een lichte pionier met witte schors en afhangende twijgen. Hij wordt niet eeuwenoud en zaait zich gemakkelijk uit. Het stuifmeel is een bekende hooikoortsbron. Zet hem niet boven een terras als je in april buiten wilt zitten.

Volle zon · april

Foto: Percita at Flickr, CC BY-SA 2.0

Salix alba

Schietwilg

De schietwilg groeit hard, wortelt waar hij vocht vindt en breekt in de storm als het hout zwaar wordt. Knotten is een beheervorm, geen verplichte jaarlijkse knipbeurt voor elke wilg. De wortels kunnen drainagebuizen volgen.